Su, bu yıl ilk kez küresel siyasetin tam merkezine oturdu. Aralık 2026’da Birleşik Arap Emirlikleri’nde gerçekleşecek BM Su Konferansı, yaklaşıyor. Hazırlıklar aylardır sürüyor. Raporlar masada. Gündem şekillendi. Ve baskı her zamankinden daha yüksek.
Peki bu konferans gerçekten ne anlama geliyor? Neden şimdi? Ve dünyanın gözleri neden bu toplantıda?
Tarihin Üçüncü Su Konferansı
Bu konferansın ne kadar nadir olduğunu anlamak için tarihe bakmak yeterli.
BM, su konusunda ilk konferansını 1977’de düzenledi. İkincisi için 46 yıl bekledi. 2023’teki ikinci konferans, “neredeyse yarım yüzyıldır su konusunda yapılan ilk resmi görüşme” olarak tarihe geçti.
Şimdi üçüncüsü geliyor. Ve dördüncüsü de zaten planlandı: 2028.
Bu sıklaşan takvim tesadüf değil. Krizin derinleşmesiyle doğru orantılı. Artık her on yılda bir konferans yetmiyor.
Konferans Nerede, Ne Zaman, Kimlerle?
2026 BM Su Konferansı, 2-4 Aralık 2026 tarihleri arasında Birleşik Arap Emirlikleri’nde toplanacak. Konferansa Senegal ve BAE ortak ev sahipliği yapıyor.
Katılımcı profili geniş tutuluyor. Hükümetler, BM ajansları, sivil toplum kuruluşları, akademik kurumlar, yerli halkların temsilcileri, özel sektör ve uluslararası finans kuruluşları bir arada olacak.
Bu çeşitlilik bilinçli bir tercih. Su sorunu artık yalnızca devletlerin değil, tüm aktörlerin ortak problemi olarak kabul ediliyor.
“2030 Gündemi’nin ve SKH’lerin son 5 yılına girdiğimizde, dünya SDG 6’ya yatırım, inovasyon, siyasi irade ve dayanışma ruhu aktarmak zorundadır.”
— BM Ekonomik ve Sosyal İşler Departmanı
Dakar’daki Hazırlık Toplantısı: Zemin Hazırlandı
Konferansın zemini çoktan kurulmaya başlandı.
26-27 Ocak 2026 tarihlerinde Senegal’in başkenti Dakar’da üst düzey bir hazırlık toplantısı düzenlendi. BM Çevre, Su ve Sanitasyon Departmanı (UN DESA) organizasyonunda gerçekleşen bu toplantı, konferansa giden yol haritasının kritik durağıydı.
Toplantı öncesinde, 25 Ocak’ta sivil toplum, gençler ve yerli halkları bir araya getiren çok paydaşlı bir ön oturum da yapıldı. Aralık’taki konferansa taşınacak ortak pozisyonlar bu zemin üzerinde oluşturuldu.
Dakar toplantısına damgasını vuran ise tam bu süreçte açıklanan bir rapor oldu.
Masadaki Rapor: “Küresel Su İflası”
BM Üniversitesi Su, Çevre ve Sağlık Enstitüsü (UNU-INWEH), Dakar toplantısından hemen önce çarpıcı bir rapor yayımladı:
“Küresel Su İflası: Kriz Sonrası Çağda Hidrolojik Olanaklarımızın Ötesinde Yaşamak.”
Raporun temel iddiası net ve rahatsız edici:
“Su stresli” ve “su krizi” gibi alışıldık terimler artık pek çok yerde gerçeği yansıtmıyor. Dünya, doğal su sermayesinin geri döndürülemez kayıplarıyla ve tarihi seviyelere geri dönmenin mümkün olmadığı bir post-kriz durumla karşı karşıya.”
— UNU-INWEH, Küresel Su İflası Raporu, 2026
Rapor, su iflasını finansal bir metaforla tanımlıyor. Toplumlar yalnızca yıllık yenilenebilir su “gelirlerini” değil, yeraltı suları, buzullar, sulak alanlar ve diğer doğal rezervlerdeki uzun vadeli “birikimlerini” de tüketiyor.
Rapora göre her havza ve ülke su iflasında değil. Ama yeterince kritik sistem bu eşiği aştı. Ve bu sistemler ticaret, göç, iklim geri beslemeleri ve jeopolitik bağımlılıklar aracılığıyla birbirine bağlı olduğundan, küresel risk tablosu köklü biçimde değişti.
Konferansın Altı Teması
BM Genel Kurulu, konferansın çerçevesini belirleyecek altı temayı onayladı. Bu temalar, küresel su sorununun tüm boyutlarını kapsıyor:
- İklim için su: Su ve iklim değişikliğinin karşılıklı etkileşimi
- Barış için su: Sınır aşan sular ve çatışma önleme
- Doğa için su: Ekosistemler, biyoçeşitlilik ve sulak alanlar
- İnsanlar için su: İçme suyu, sanitasyon ve halk sağlığı
- Çok taraflı süreçlerde su: SKH 6 ve 2030 Gündemi
- Su için yatırım: Finansman, teknoloji ve kapasite geliştirme
Bu temaların içinden özellikle ikisi öne çıkıyor: “Barış için su” ve “Çok taraflı süreçlerde su.”
Birincisi, su kaynaklarının artık doğrudan çatışma dinamiklerine girdiğini kabul ediyor. İkincisi ise şu ana kadar eksik olan küresel yönetim çerçevesine duyulan ihtiyacı vurguluyor.
Küresel Su Yönetiminde Büyük Boşluk
Konferansın gündemine giren en kritik sorunlardan biri, aslında yapısal bir sorun.
IUCN’in değerlendirmesi durumu çarpıcı biçimde özetliyor:
“Sürdürülebilir kalkınma açısından suyun merkeziliğine karşın, su konusunda küresel bir anlaşma yok. Düzenli bir hükümetlerarası süreç yok. Ülkelerin ortak su kaynaklarını yönetmesini destekleyecek tutarlı bir uluslararası yönetim mimarisi yok.”
— IUCN, 2026 BM Su Konferansı Değerlendirmesi
Bu boşluk kritik. İklim için Paris Anlaşması var. Biyoçeşitlilik için Kunming-Montreal Çerçevesi var. Ama su için bağlayıcı küresel bir çerçeve yok.
2026 konferansının en büyük potansiyeli tam burada: böyle bir çerçevenin zeminini hazırlamak.
2023 Konferansının Dersleri
2026’ya girerken 2023’ün değerlendirmesini yapmak gerekiyor. Çünkü geçmiş konferanstan çıkarılan dersler, bu yılki beklentileri doğrudan şekillendiriyor.
2023 New York konferansı tarihsel bir adımdı. Ama sonuçları hayal kırıklığı yarattı. Hükümetlerden yalnızca gönüllü taahhütler alındı. Çıktılar somut değil, belirsizdi. Sürecin kendisi de tutarsız ve koordinasyonsuz bulundu.
Chatham House’un analizi bu sorunu doğruluyor:
“BM Su, tüm BM su ve sanitasyon çalışmalarını koordine etmesi gereken ortak bir girişim olmakla birlikte, ayrı bir tüzel kişiliğe sahip değil. Karmaşık ve parçalı bir ortamda değişimi yönlendirecek resmi bir yetkiden ve yeterli finansmandan yoksun.”
— Chatham House, Şubat 2026
2026’nın farklı olabilmesi için bu yapısal sorunların aşılması gerekiyor.
Konferanstan Ne Bekleniyor?
UNU raporu, 2026 konferansından beş somut adım bekliyor. Bunlar hem iddia sahibi hem de ölçülebilir.
- Küresel Su İflasının resmi olarak tanınması: Sorunun adını doğru koymak, her şeyin başlangıcı.
- Daha güçlü izleme ve teşhis sistemleri: Hangi havzanın ne durumda olduğunu global ölçekte takip eden bir sistem.
- Geri dönülemez hasarın önlenmesi: Sulak alan kayıpları, yıkıcı yeraltı suyu tükenmesi ve kontrolsüz kirlilik için acil frenleme.
- Su yoğun sektörlerin dönüşümü: Tarım başta olmak üzere, sulama reformu ve daha verimli kentsel sistemler.
- Su’nun barış köprüsüne dönüştürülmesi: Giderek parçalanan dünyada ortak çıkarlar etrafında işbirliği zemini.
Bunların hayata geçmesi, gönüllü taahhütlerle değil bağlayıcı mekanizmalarla mümkün. 2026’nın en büyük sınavı da bu olacak.
BAE’de Su Konferansı: Sembolik mi, Stratejik mi?
Konferansın BAE’de düzenleniyor olması dikkat çekici. Ve bu tesadüf değil.
BAE, dünyanın en su fakir ülkelerinden biri. İçme suyunun büyük çoğunluğunu tuzdan arındırma tesislerinden elde ediyor. Bu sorunla yaşayan ve çözüm arayan bir ülkede su konferansı düzenlemek güçlü bir mesaj taşıyor. İçme suyunun büyük bölümünü tuzdan arındırma tesislerinden elde ediyor. Yağmur yok denecek kadar az. Yeraltı suları kritik ölçüde sınırlı.
Bu ülkenin ev sahipliği yapması, küresel su krizinin somut bir sahnede konuşulacağını gösteriyor. Toplantı salonunun dışına çıkıldığında, sorunun kendisiyle yüz yüze gelinecek.
Chatham House’un yorumu net:
“Aralık 2026’da BM, üçüncü küresel su konferansını dünyanın en su kıt ülkelerinden birinde toplayacak.”
— Chatham House, Şubat 2026
Türkiye Bu Süreci Nasıl Takip Etmeli?
Türkiye, 2023 Su Konferansı’nda üç interaktif diyaloğa kayıt yaptırmış ve ülke pozisyonunu aktarmıştı. Tarım ve Orman Bakanlığı, iklim değişikliğinin ülke üzerindeki ağır etkilerini uluslararası kamuoyuyla paylaşmıştı.
2026 konferansı ise Türkiye için çok daha fazlasını gerektiriyor.
Türkiye’nin su tablosu kritik: iki yıllık su açığı, barajlarda tarihi düşük seviyeler, Konya’da çöken yeraltı suları, 700 obruk. Bu tablonun küresel platformda somut verilerle paylaşılması hem ulusal farkındalık yaratır hem de uluslararası destek ve işbirliği kanallarını açar.
Öte yandan Türkiye’nin 2026 imar reformu ve gri su zorunluluğu, küresel ölçekte önemli bir örnek. Bu deneyimin paylaşılması, konferansa sunulacak en değerli katkılardan biri olabilir.
Sonuç: Aralık Penceresi
Her küresel konferans bir pencere açar. Ama pencereler kapanır.
2026 BM Su Konferansı, sıradan bir diplomatik buluşma değil. 2030 hedeflerine kalan 5 yılın başında, su iflasının ilan edildiği bir dönemde, artan sıklıkla toplanan bu konferans dizisinin üçüncü halkası.
UNU raporunun baş yazarı Prof. Kaveh Madani’nin sözleri bu toplantının ruhunu özetliyor:
“İflası kabul ederek yeniden başlayabiliriz. Ne kadar gecikirssek açık o kadar derinleşir.”
— Prof. Kaveh Madani, UNU-INWEH Direktörü
Aralık ayına kadar sekiz aydan fazla var. Ama hazırlık şimdiden başladı. Raporlar masada. Gündem şekillendi. Baskı yüksek.
Soru şu: Bu sefer bağlayıcı sonuçlar çıkacak mı?
Cevabı Aralık’ta öğreneceğiz. Ama o zamana kadar da dünya susamaya devam edecek.
https://sdg.iisd.org/news/call-for-reset-of-global-water-agenda-seeks-to-reverse-water-bankruptcy/