Günümüzde “Day Zero” (Sıfır Günü) terimi, bir kent veya bölgenin su kaynaklarının kritik düzeye inip musluklarının kuruyacağı dönüm noktasını ifade eder. Sıfır Günü kavramı ilk olarak 2017’de Güney Afrika’nın Cape Town şehrinde ortaya çıkmış; şehrin barajlarındaki su hacmi %13,5’in altına inerse su tedariğinin büyük ölçüde kesilerek halkın günlük rasyonlar için su kuyruğuna girmek zorunda kalacağı duyurulmuştur. XPRIZE gibi kuruluşlar, Sıfır Günü’nü “bir şehir artık sakinlerine su sağlayamayacak, musluklar kuruyacak ve yönetimler ancak zorunlu temel tüketimi sağlayacak katı kısıtlamalar uygulayacak dönüm noktası” olarak tanımlıyor. Dünya çapında su kaynaklarındaki gerileme, iklim değişikliği, nüfus artışı ve verimsiz su kullanımı gibi faktörlerle hızlanmış; bu nedenle Sıfır Günü, küresel su krizinin somut bir göstergesi haline gelmiştir.
Day Zero (Sıfır Günü) Hangi Ülkeleri Kapsıyor?
Küresel çapta su krizi çok sayıda ülkeyi etkiliyor. Birleşmiş Milletler verilerine göre dünya nüfusunun 2,2 milyarından fazlası güvenli içme suyuna erişemiyor ve 2030’da su talebinin mevcut arzı %40 aşacağı tahmin ediliyor. Dünya Kaynakları Enstitüsü (WRI) verileri, dünya nüfusunun dörtte birini kapsayan 25 ülkenin her yıl aşırı su stresi yaşadığını gösteriyor. Bu listede Bahreyn, Kıbrıs, Kuveyt, Lübnan, Umman, Katar gibi Orta Doğu ülkeleri ön sıralarda yer alıyor. Diğer taraftan Cape Town (Güney Afrika), Mexico City, Delhi, Bogota gibi megakentler de yakın dönemde Sıfır Günü tehlikesiyle karşı karşıya kalmış veya kalabilir durumda.
Cape Town Örneği
Cape Town’daki su krizi, Sıfır Günü fikrinin en somut örneğini oluşturdu. 2015–2018’de “400 yılda bir görülür” düzeyde bir kuraklık yaşandı. 2018 başında şehir yönetimi acilen su tasarrufu önlemleri aldı: Ocak 2018’de kişi başına günlük 87 litre olan su kullanımı limiti Şubat’ta 50 litreye indirildi. Bu kapsamlı kısıtlamalar sayesinde toplam günlük tüketim %50’nin üzerine yakın azaldı ve planlanan Nisan 2018 Sıfır Günü öngörüsü ertelendi. Sonraki aylardaki kuvvetli yağmurlar barajları doldurunca kısıtlamalar gevşetildi ve 2018 sonlarında su krizi büyük ölçüde atlatıldı. Cape Town halkının bilinçli su tasarrufu ile altyapı iyileştirmeleri, şehrin suyunu koruyarak Sıfır Günü’nden dönmesini sağladı.
Konuyu biraz daha genişletelim.
2018 yılında Johannesburg (Güney Afrika) ciddi su krizi ile karşı karşıya geldi. Bazı bölgelerde 86 saat gibi çok ciddi süre zarfında yaşanan su kesintileri yapıldı. Johannesburg, Day Zero tehlikesinin olduğu yerler arasında öne çıkıyor.
Çok uzak değil, 2024 yılında Barselona (İspanya) da su rezervleri yüzde 15’in altına düşmüştü. Akabinde su kullanımı sınırlandırılıp günlük su kullanım hakkı kişi başı 200 litre olarak belirlenmişti.
Yine çok yakın zamanda 2024 yılında Meksika’nın başkenti Mexico City de çok ciddi su krizi yaşandı. Şuan Mexico City de bazı bölgelere hafta bir olmak kaydıyla su temini sağlanıyor.
Sana (Yemen), gelecekte ciddi su krizinin yaşanabileceği diğer bir şehirler arasında yer alıyor. İki milyona yakın nüfusu ile Dünya’da en çok su kıtlığının yaşandığı şehirlerden birisi olan Sana, 2030’a kadar Day Zero tehdidinin merkezinde olabilir.
Sidney, Melbourne, Londra, Los Angeles gibi mega şehirlerde su krizi ile karşı karşıya kalabilir.
Türkiye’ye Yakın Bölgelerde Su Krizi
İran
İran’da su stresi çok ciddi boyutlarda. Uluslararası endekslerde İran, küresel su stresi riskinde 4. sırada yer alıyor. 2025 başında Tahran çevresindeki başlıca baraj rezervleri yalnızca %5’e kadar geriledi ve yetkililer kent genelinde zorunlu su tasarrufu önlemleri ilan etti. Ülkede sürekli elektrik kesintileri yaşanırken vatandaşlardan günlük su tüketimini en az %20 azaltmaları istendi. Uzmanlar, İran’da iklim değişikliği ile birlikte tarımın aşırı su ihtiyacı (%90 gibi yüksek bir oran) ve yıllar süren yanlış su politikalarının ülkeyi “su iflası” noktasına getirdiğini belirtiyor.
Irak
Irak’ta Tigris ve Fırat nehirlerinin debileri son yıllarda kritik düzeye indi. 2025’te Irak’ın stratejik su rezervleri 80 yılın en düşük seviyesi olan yaklaşık 10 milyar m³’e kadar geriledi; bu, yaz dönemi ihtiyacının ancak yarısını karşılayabilir durumda olmak demek. Şu an ülkeye ulaşan nehir suyu miktarı, tarihi payın %40’ından bile azalmış durumda. Bu krize tepki olarak Irak hükümeti 2025’te “Su… Geleceğimiz” adlı bölgesel iş birliği girişimi başlattı ve Tigris-Fırat havzasını korumak üzere komşu ülkeleri su paylaşımında birlikte hareket etmeye çağırdı.
Özetle, her ne kadar su krizi konusunda toplum bilinci tam olarak gelişmemiş olsa da önümüzdeki 10 yıl ve sonrası için Dünyanın birçok bölgesinde ciddi problemler yaşanması kaçınılmaz duruyor. Türkiye bu konuda kesinlikle su zengini bir ülke değil. Özellikle İstanbul, Day Zero riski ile karşı karşıya kalabilir. Su krizinin oluşturacağı sorun sadece bir kıtlıkla sınırlı kalmayıp sosyo-ekonomik ağır sonuçları olacaktır. Bireysel hareket noktasında suyun kullanımına artık çok daha fazla dikkat edilmeli, sürdürülebilir su yönetimi konusunda gerekli altyapı yatırımları hız kesmeden devam etmelidir.